Czy dotychczasowy program badań przesiewowych ciężarnych w kierunku nosicielstwa GBS i profilaktyczne postępowanie powinny ulec zmianom? Przegląd piśmiennictwa

Should the current GBS screening program for pregnant women and preventive procedures change? Literature review

Monika Zasztowt-Sternicka1, Olga Basiak1, Bartosz Godek2, Iwona Szymusik2

1 SKN przy I Katedrze i Klinice Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
2 I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Monika Zasztowt-Sternicka
SKN przy I Katedrze i Klinice Położnictwa i Ginekologii,
Warszawski Uniwersytet Medyczny,
pl. Starynkiewicza 1/3,
02–015 Warszawa

Wpłynęło: 12.02.2020 
Zaakceptowano: 11.03.2020
Opublikowano on-line: 18.03.2020

Cytowanie / Citation

Zasztowt-Sternicka M, Basiak O, Godek B, Szymusik I. Czy dotychczasowy program badań przesiewowych ciężarnych w kierunku nosicielstwa GBS i profilaktyczne postępowanie powinny ulec zmianom? Przegląd piśmiennictwa
Zakażenia XXI wieku 2020;3(1):17-22
doi: 10.31350/zakazenia/2020/1/Z2020002

Wersja elektroniczna / Article ePDF

Streszczenie:
Paciorkowce grupy B (GBS), najczęściej Streptococcus agalactiae, to Gram-dodatnie bakterie kolonizujące przewód pokarmowy i narządy płciowe. Kolonizacja pochwy i odbytu u kobiet ciężarnych wiąże się z ryzykiem transmisji zakażenia na dziecko podczas porodu drogą pochwową. Okołoporodowe zakażenia noworodków mogą być wczesne, tj. do siódmej doby życia (ang. early onset disease – EOD), lub późne – od siódmej do 89 doby życia (ang. late onset disease – LOD). Najczęściej występującymi infekcjami są: zapalenie płuc, posocznica oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. W XX wieku GBS był główną przyczyną śmiertelności okołoporodowej noworodków. Po wprowadzeniu badań przesiewowych (wymaz z przedsionka pochwy i odbytu u kobiet między 35 a 37 tygodniem ciąży) oraz okołoporodowej profilaktyki antybiotykowej (IAP) odnotowano zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności noworodków. Według wytycznych Centers for Diseases Control and Prevention z 2002 roku penicylina powinna być stosowana jako leczenie I rzutu (ampicylina i amoksycylina są akceptowalne jako terapia alternatywna). Antybiotykoterapię uznaje się za skuteczną, jeśli została zastosowana co najmniej cztery godziny przed porodem. Uważa się, że już dwugodzinna IAP zmniejsza częstość infekcji u noworodków. Postępowanie to, mimo niewątpliwej skuteczności, ma również ograniczenia z powodu braku możliwości przewidywania zmian statusu kolonizacji GBS w trakcie ciąży, co przyczynia się do nadużywania antybiotyków, a także w związku z niedoskonałością obecnie stosowanych metod skriningowych, które dają też wyniki fałszywie ujemne. Ponadto negatywne skutki narastania oporności bakterii na antybiotykoterapię powodują, że częściej zastanawiamy się nad zasadnością stosowania profilaktyki w obecnie przyjętej formie.

Słowa kluczowe: GBS, zakażenie okołoporodowe, Streptococcus agalactiae, profilaktyka antybiotykowa, test PCR GBS

Abstract:
Group B streptococci (GBS), most often Streptococcus agalactiae, are Gram-positive bacteria that colonize the gastrointestinal and genital tract. Colonization of the vagina and rectum in pregnant women poses a risk of transmission of GBS to neonate during vaginal delivery. The above may manifest in newborns as the early onset disease (EOD) – up to the 7th day of life, as well as the late onset disease (LOD) – from the 7th to the 89th day of life. The most common infections are pneumonia, sepsis and meningitis. In the 20th century, GBS was the main cause of neonatal perinatal mortality. Along with the initiation and prevalence of screening (vaginal and rectal swab in women between 35 and 37 weeks of gestation) and intrapartum antibiotic prophylaxis (IAP), a decrease in neonatal morbidity and mortality was observed. According to 2002 CDC guidelines penicillin is recommended as the first line treatment in IAP (ampicillin and amoxicillin are acceptable as alternative treatment). Antibiotherapy is considered effective if administered at least 4 hours prior the delivery. Even 2 hours of antibiotic prophylaxis reduces the incidence of neonatal infections. This procedure, despite its undoubted effectiveness, has various limitations. First of them is the inability to predict changes in GBS colonization status during pregnancy, which leads to the overuse of antibiotics. On the other hand, the imperfection of currently used screening methods can sometimes give false negative results. In addition, the increasing antibiotic resistance of bacteria means that we should carefully reflect on the validity of the use of prophylaxis in the current form.

Key words: GBS, intrapartum infection, Streptococcus agalactiae, intrapartum antibiotics prophylaxis, GBS PCR test

  1. Hanna M, Noor A. Streptococcus Group B. [Updated 2020 Jan 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2020. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553143/).
  2. Kwatra G, Cunnington MC, Merrall E i wsp. Prevalence of maternal colonisation with group B streptococcus: a systematic review and meta-analysis. Lancet Infect Dis 2016;16(9):1076–84. doi: 10.1016/S1473-3099(16)30055-X.
  3. Campbell JR, Hillier SL, Krohn MA i wsp. Group B streptococcal colonization and serotype-specific immunity in pregnant women at delivery. Obstet Gynecol 2000;96(4):498–503. doi: 10.1016/s0029-7844(00)00977-7
  4. Wójkowska-Mach J, Chmielarczyk A, Strus M i wsp. Neonate bloodstream infections in organization for economic cooperation and development countries: an update on epidemiology and prevention. J Clin Med 2019;8(10):1750. doi: 10.3390/jcm8101750.
  5. Yadeta TA, Worku A, Egata G i wsp. Vertical transmission of group B Streptococcus and associated factors among pregnant women: a cross-sectional study, eastern Ethiopia. Infect Drug Resist 2018;11:397–404. doi: 10.2147/IDR.S150029. 
  6. Centers for Disease Control and Prevention. Prevention of perinatal Group B streptococcal disease. Revised guidelines from CDC, 2010. MMWR 2010;59(RR-10):1–32.
  7. Fry RM. Prevention and control of puerperal sepsis: bacteriological aspects. Br Med J. 1938;2(4049):340–342. doi: 10.1136/bmj.2.4049.340
  8. Jacobs MR, Koornhof HJ, Stein H. Group B streptococcal infections in neonates and infants. S Afr Med J 1978;54(4):154–158.
  9. Vollman JH, Smith WL, Ballard ET i wsp. Early onset group B streptococcal disease: clinical, roentgenographic, and pathologic features. J Pediatr 1976;89(2):199–203. doi:  10.1016/s0022-3476(76)80447-7.
  10. Quirante J, Ceballos R, Cassady G. Group B β-hemolytic streptococcal infection in the Newborn: I. Early onset infection. Am J Dis Child 1974;128(5):659–665. doi: 10.1001/archpedi.1974.02110300069009.
  11. Chen JC, Jenkins-Marsh S, Flenady V i wsp. Early-onset group B streptococcal disease in a risk factor-based prevention setting: A 15-year population-based study. Aust NZJ Obstet Gynaecol 2019;59(3):422–429. doi: 10.1111/ajo.12891. Epub 2018 Sep 11.
  12. Ma TW, Chan V, So Ch i wsp. Prevention of early onset group B streptococcal disease by universal antenatal culture-based screening in all public hospitals in Hong Kong. J Matern Fetal Neonatal Med 2018;31(7):881–887. doi: 10.1080/14767058.2017.1300649. 
  13. Bulska M, Szczesniak P, Pieta-Dolinska A i wsp. The placental transfer of erythromycin in human pregnancies with group B streptococcal infection. Ginekol Pol 2015;86(1):33–39. doi: 10.17772/gp/1896. 
  14. Gudjónsdóttir M, Elfvin A, Hentz E i wsp. Changes in incidence and etiology of early-onset neonatal infections 1997–2017 – a retrospective cohort study in western Sweden. BMC Pediatrics 2019;19(1):490. doi: 10.1186/s12887–019–1866-z.
  15. CDC. Prevention of perinatal group B streptococcal disease: revised guidelines from CDC. MMWR 2002;51(RR-11):1–32.
  16. The American College of Obstetricians and Gynecologists, ACOG Committee Opinion number 797. Obstet Gynecol 2020;135(2):489–492. doi: 10.1097/AOG.0000000000003669
  17. Di Renzo G, Melin P, Berardi A i wsp. Guidelines: Intrapartum GBS screening and antibiotic prophylaxis: a European consensus conference. J Matern Fetal Neonatal Med. 2015;28(7):766–82. doi: 10.3109/14767058.2014.934804.
  18. Valkenburg-van den Berg AW, Houtman-Roelofsen RL, Oostvogel PM i wsp. Timing of group B streptococcus screening in pregnancy: a systematic review. Gynecol Obstet Invest 2010;69(3):174–183. doi: 10.1159/000265942.
  19. Hussain F, Al.-Ibraheemi Z, Pan S i wsp. The accuracy of group Beta Streptococcus rectovaginal cultures at 35 to 37 weeks of gestation in predicting colonization intrapartum. AJP Rep 2019;9(3):e302–e309. doi: 10.1055/s-0039–1697655.
  20. Brayne K, Foureur M, Jones M i wsp. Group B streptococcal screening, intrapartum antibiotic prophylaxis, and neonatal early-onset infection rates in an Australian local health district: 2006–2016. PLoS One 2019;14(4):e0214295. doi:  10.1371/journal.pone.0214295.
  21. Gopal Rao G, Townsend J, Stevenson D i wsp. Early-onset group B (EOGBS) infection subsequent to cessation of screening-based intrapartum prophylaxis: findings of an observational study in West London, UK. BMJ Open 2017;7(11):e018795. doi: 10.1136/bmjopen-2017–018795.
  22. Hasperhoven GF, Al.-Nasiry S, Bekker V i wsp. Universal screening versus risk-based protocols for antibiotic prophylaxis during childbirth to prevent early-onset group B streptococcal disease: a systematic review and meta-analysis. BJOG 2020. [Epub ahead of print] doi: 10.1111/1471-0528.16085.
  23. Ábrók M, Tigyi P, Kostrzewa M i wsp. Evaluation of the results of group B Streptococcus screening by MALDI-TOF MS among pregnant women in a Hungarian hospital. Pathogens 2020;9:1. [Epub ahead of print] doi: 10.3390/pathogens9010001
  24. Szymusik I, Kosinska-Kaczynska K, Krolik A i wsp. The usefulness of the universal culture-based screening and the efficacy of intrapartum prophylaxis of group B Streptococcus infection. J Matern Fetal Neonatal Med 2014;27(9):968–970. doi: 10.3109/14767058.2013.845659.
  25. Kociszewska-Najman B, Oslislo A, Szymusik I i wsp. Intrapartum prophylaxis against group B Streptococcus infection – own experience. Ginekol Pol 2010;81(12):913–917.
  26. Russell NJ, Seale AC, O’Sullivan C i wsp. Risk of early-onset neonatal group B streptococcal disease with maternal colonization worldwide: systematic review and meta-analyses. Clin Infect Dis 2017;65(Suppl 2):S152–S159. doi: 10.1093/cid/cix655.
  27. Vieira LL, Perez AV, Machado MM i wsp. Group B Streptococcus detection in pregnant women: comparison of qPCR assay, culture, and the Xpert GBS rapid test. BMC Pregnancy Childbirth 2019;19:532. doi: 10.1186/s12884-019-2681-0.
  28. Carrillo-Ávila J, Gutiérrez-Fernández J, González-Espín A i wsp. Comparison of qPCR and culture methods for group B Streptococcus colonization detection in pregnant women: evaluation of a new qPCR assay. BMC Infect Dis. 2018;18(1):305. doi: 10.1186/s12879-018-3208-4.
  29. El Helali N, Giovangrandi Y, Guyot K i wsp. Cost and effectiveness of intrapartum group B streptococcus polymerase chain reaction screening for term deliveries. Obstet Gynecol 2012;119(4):822–829. doi: 10.1097/AOG.0b013e31824b1461.
  30. Edwards JM, Watson N, Focht C i wsp. Group B Streptococcus (GBS) colonization and disease among pregnant women: a historical cohort study. Infect Dis Obstet Gynecol 2019;2019:5430493. doi: 10.1155/2019/5430493
  31. Song JY, Lim JH, Lim S i wsp. Progress toward a group B streptococcal vaccine. Hum Vaccin Immunother  2018;14(11):2669–2681. doi: 10.1080/21645515.2018.1493326. 
  32. Szymusik I, Kosińska-Kaczyńska K, Pietrzak B i wsp. Do we need a different approach to GBS screening? Ginekol Pol 2014;85(6):456–460.
  33. Leroux-Roels G, Bebia Z, Maes C i wsp. Safety and immunogenicity of a second dose of an investigational maternal trivalent group B Streptococcus vaccine in nonpregnant women 4–6 years after a first dose: results from a phase 2 trial. Clinical Infectious Diseases 2019. doi: 10.1093/cid/ciz737.

Konflikt interesów: nie zgłoszono.
Potential conflicts of interest: no conflicts.