Komentarz do artykułu „Effects of oral probiotic supplementation on gut Lactobacillus and Bifidobacterium populations and the clinical status of low-birth-weight preterm neonates: a multicenter randomized, double-blind, placebo-controlled trial”, opublikowanego w czasopiśmie Infection and Drug Resistance 2018;11:1557–1571

Ryszard Lauterbach

Katedra Ginekologii i Położnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum

Ryszard Lauterbach
Katedra Ginekologii i Położnictwa
Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum
ul. Mikołaja Kopernika 23, 31-501 Kraków

Cytowanie

Lauterbach R. Komentarz do artykułu „Effects of oral probiotic supplementation on gut Lactobacillus and Bifidobacterium populations and the clinical status of low-birth-weight preterm neonates: a multicenter randomized, double-blind, placebo-controlled trial”, opublikowanego w czasopiśmie Infection and Drug Resistance 2018;11:1557–1571. Postępy Neonatologii 2018;24(2):167–168.
doi: 10.31350/postepyneonatologii/2018/2/PN2018021

WERSJA ELEKTRONICZNA

Na wstępie należy podkreślić, że artykuł został opublikowany na podstawie wyników wieloośrodkowego badania, które przeprowadzono na oddziałach neonatologicznych wyłącznie polskich szpitali, z wykorzystaniem probiotyków opracowanych przez polskich ekspertów działających w Katedrze Mikrobiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, we współpracy z IBSS BioMed S.A. w Krakowie [1]. A zatem jest to ważny polski głos w dyskusji na temat celowości stosowania probiotyków oraz ich roli w ograniczaniu u noworodków takich schorzeń, jak sepsa o późnym początku (LOS – late onset sepsis) czy martwicze zapalenie jelit (NEC – necrotizing enterocol itis).
Badanie prowadzono od lipca 2012 roku do lipca 2013 roku, a uczestniczyło w nim osiem wiodących ośrodków neonatologicznych w Polsce. Do badania kwalifikowano noworodki urodzone przed 34 tygodniem ciąży, z masą ciała pomiędzy 750 a 1800 gramów. Warunkiem rekrutacji do badania była możliwość podawania doustnie pokarmu i probiotyku w ciągu pierwszych 48 godzin życia. Badaniem objęto 181 wcześniaków, których podzielono na dwie grupy: w pierwszej stosowano specjalnie przygotowany do tego badania zestaw probiotyków, w drugiej zaś placebo stanowiące podłoże dla bakterii probiotycznych. Preparaty te podawano doustnie przez sześć tygodni lub krócej, jeśli dziecko było wcześniej wypisywane z oddziału noworodków. Jeżeli pacjent z jakiś powodów nie mógł być karmiony doustnie dłużej niż przez siedem dni, to był wycofywany z badania.
Badanym preparatem probiotycznym był dobrze znany obecnie polskim neonatologom suplement FFbaby, zawierający liofilizowane szczepy bakterii Lactobacillus rhamnosus KL53A oraz Bifidobacterium breve PB04, dostarczony przez sponsora badania IBSS BioMed S.A. w Krakowie. Szczepy bakterii uzyskano ze stolca zdrowych dzieci karmionych naturalnym pokarmem, a zostały one wyselekcjonowane nie tylko z uwagi na probiotyczne cechy, ale także na silne działanie przeciwzapalne oraz właściwości stymulujące syntezę białek uszczelniających ścianę przewodu pokarmowego, tzw. tight-junctions proteins. Próbki stolca w trakcie badania były pobierane przed pierwszym podaniem probiotyku, następnie uzyskiwane i analizowane w odstępach siedmiodniowych.
Jednym z najważniejszych wyników uzyskanych w badaniu była bardzo dobra zdolność kolonizacji przewodu pokarmowego przez zastosowane szczepy bakteryjne. W próbkach stolca, pobranych przed podawaniem probiotyków, liczba kolonii zarówno Lactobacillus, jak i Bifidobacterium była podobna w obu grupach badanych noworodków. Natomiast w próbkach pobranych między drugim a siódmym tygodniem badania liczba bakterii Lactobacillus była znamiennie większa w grupie otrzymującej preparat FFbaby. Istotne różnice w przypadku Bifidobacterium były widoczne już w drugim i trzecim tygodniu badania. Oprócz tego u dzieci otrzymujących probiotyk znacznie się zwiększył odsetek Lactobacillus i Bifidobacterium w całej populacji bakterii jelitowych. W grupie zaś noworodków przyjmujących placebo zaobserwowano znaczny, ponad trzykrotny wzrost bakterii patogennych w porównaniu z liczbą stwierdzaną w pierwszych próbkach stolca. Natomiast w kolejnych próbkach stolców dzieci otrzymujących probiotyki liczba bakterii patogennych się zmniejszała.
W populacji obu grup badanych stwierdzono 18 przypadków sepsy późnej, przy czym w 16 przypadkach bakteriami wywołującymi zakażenie były gronkowce. Nie wykazano istotnych różnic pomiędzy grupami w zakresie częstości występowania sepsy. Natomiast stwierdzono bardzo ciekawą korelację pomiędzy obecnością Bifidobacterium breve a mniejszą częstością epizodów sepsy gronkowcowej, i to niezależnie od grupy noworodków (badanej czy placebo). Prawdopodobieństwo wystąpienia sepsy było znacznie mniejsze u noworodków, u których liczba bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium była większa. Taką samą zależność stwierdzono także w przypadku obecności jedynie Bifidobacterium, natomiast nie wykazano jej, analizując wyłącznie obecność bakterii Lactobacillus. Co więcej, liczba dni z wyraźnymi objawami klinicznymi w trakcie przebiegu sepsy była znacznie mniejsza u noworodków skolonizowanych obiema bakteriami w porównaniu z tymi, u których nie stwierdzano bakterii probiotycznych. Śmiertelność w grupie pacjentów, którym podawano probiotyki, wynosiła 2,25%, natomiast w grupie przyjmującej placebo była na poziomie 4,55%. W badaniu tym potwierdzono zatem bezpieczeństwo stosowania bakterii probiotycznych Lactobacillus rhamnosus oraz Bifidobacterium breve u noworodków urodzonych przedwcześnie z małą masą ciała.
Wyniki uzyskane w badaniu potwierdziły dane otrzymane w dwóch wcześniejszych metaanalizach, w których wykazano możliwy wpływ probiotyków na ograniczenie uogólnionych postaci zakażenia u noworodków urodzonych przedwcześnie [2, 3]. Należy podkreślić, że probiotyki użyte w polskim badaniu zostały wyselekcjonowane spośród bakterii pochodzących od człowieka, ściślej, od dzieci karmionych pokarmem naturalnym. Zwrócono także uwagę w trakcie selekcji bakterii na ich silną aktywność przeciwzapalną oraz zdolność eliminowania bakterii patogennych z powierzchni enterocytów. Ponadto wybrane bakterie miały zdolność stymulowania syntezy tzw. białek tight-junction, co zdecydowanie poprawia szczelność ściany jelit i w ten sposób ogranicza możliwości translokacji bakterii do krwi czy do naczyń limfatycznych. Prawdopodobnie te wszystkie cechy wyselekcjonowanych bakterii miały wpływ na ich korzystne właściwości ograniczające częstość zakażenia uogólnionego wywołanego przez gronkowce, czyli bakterie, które najczęściej kojarzą się z odrębnym mechanizmem powstawania sepsy późnej.
W badaniu polskim wykazano, że mechanizmy związane z uszkodzeniem powłok skórnych czy obecnością cewników penetrujących naczynia krwionośne nie muszą być jedynymi powodującymi powstanie późnej sepsy gronkowcowej. A zatem, nie tylko inwazyjność procedur, ale także kolonizacja bakteriami patogennymi przewodu pokarmowego wcześniaka przyczynia się do występowania zakażenia uogólnionego, wywoływanego przez gronkowce koagulazo-ujemne. Czyli aby zapobiegać powstawaniu sepsy późnej, należy nie tylko dbać o sterylność miejsc wkłucia cewników naczyniowych, ale także kolonizować przewód pokarmowy takimi probiotykami, które mają opisane powyżej właściwości, decydujące o ich skuteczności w ograniczaniu transmisji zakażenia. Oprócz tego należy probiotyki wprowadzać do przewodu pokarmowego jak najwcześniej, tak aby wyprzedzić zachodzącą równocześnie kolonizację innymi bakteriami, często o dużym potencjale patogennym.
Należy zatem zastanowić się nad sensem wykonywania metaanaliz wyników badań, w których autorzy stosują różne szczepy bakterii probiotycznych, podają je w różnych stężeniach, a także rozpoczynają kolonizację w różnym okresie po urodzeniu. Wydaje się, że wyniki badań randomizowanych, kontrolowanych, zaślepionych mają o wiele większą wartość praktyczną i naukową, wskazują bowiem na uzyskiwane korzyści bądź ich brak przy stosowaniu dokładnie opisanych i wymienionych bakterii probiotycznych. W opinii autora komentarza wyciąganie podobnych wniosków z wyników metaanaliz, w których różne bakterie, podawane w różnych dawkach oraz w różnym czasie są wrzucane do jednego worka tzw. bakterii probiotycznych, wiąże się z wieloma błędami interpretacyjnymi i nie upoważnia do formowania zasadnych konkluzji, mogących ułatwić lekarzom podejmowanie decyzji o stosowaniu probiotyków.

  1. Strus M, Helwich E, Lauterbach Rci wsp. Effects of oral probiotic supplementation on gut Lactobacillus and Bifidobacterium populations and the clinical status of low-birth-weight preterm neonates: a multicenter randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Infect Drug Resist 2018;11:1557–1571 [doi:10.2147/IDR.S166348].
  2. Alfaleh K, Anabrees J, Bassler D, Al‐Kharfi T. Probiotics for prevention of necrotizing enteroco litis in preterm infants. Cochrane Database Syst Rev 2011;16:CD005496 [doi: 10.1002/14651858.CD005496.pub3].
  3. Desphande G, Rao S, Patole S, Bulsara M. Updated meta-analysis of probiotics for preventing necrotizing enteroco litis in preterm neonates. Pediatrics 2010;125(5):921–930 [doi: 10.1542/peds.2009-1301].

MAVIPURO POLSKA Sp. z o.o.
ul. Wyspowa 2/13
03-687 Warszawa
Tel.: +48 22 110 03 81
Fax:   +48 22 378 28 51
e-mail: kontakt@mavipuro.pl

 

POLITYKA PRYWATNOŚCI