Leczenie ran przewlekłych i zespołu stopy cukrzycowej w Polsce

Rozdział książki: Leczenie ran przewlekłych i zespołu stopy cukrzycowej w Polsce

Pod redakcją Marcina Włodarczyka

Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Łódź, 2017

Wersja elektroniczna / Article ePDF

Podstawę postępowania w przypadku ran przewlekłych stanowi zawsze ustalenie prawidłowej etiologii rany. W diagnostyce należy uwzględnić czynniki etiologiczne oraz pozostałe czynniki, które mogą wpływać na proces gojenia się rany.
Dane zebrane podczas wywiadu chorobowego, który powinien zawierać informacje na temat historii owrzodzenia, mechanizmu ewentualnego urazu, przebiegu dotychczasowego leczenia oraz oceny jego skuteczności najlepiej zebrać w formie uporządkowanego formularza, który będzie na bieżąco aktualizowany. Ze względu na częstość występowania przewlekłej niewydolności żylnej i przewlekłego niedokrwienia tętniczego kończyn dolnych bardzo istotne jest zebranie wywiadu pod kątem objawów charakterystycznych dla tych jednostek chorobowych. Kluczowe znaczenie mają także informacje dotyczące chorób współistniejących, zwłaszcza cukrzycy, ale także innych chorób układowych, metabolicznych, neurologicznych, immunologicznych, hematologicznych, zapalnych, chorób układu krążenia oraz nowotworowych. Oprócz tego w trakcie wywiadu należy zebrać informacje na temat stylu życia, rodzaju aktywności fizycznej, charakteru pracy, sposobu odżywiania się, nałogów. Należy także ocenić nasilenie bólu oraz monitorować przebieg leczenia rany poprzez ocenę zmiany średnicy owrzodzenia, koloru owrzodzenia, ilości wysięku, rodzaju tkanek w dnie rany oraz ilość obecnego włóknika przy następnych wizytach.

Owrzodzenia żylne najczęściej występują na przyśrodkowej powierzchni goleni. Zmiany te mogą być pojedyncze lub mnogie, o różnym rozmiarze, od punktowych, niewielkich zmian, aż do okrężnych, obejmujących cały obwód goleni. W ich otoczeniu zazwyczaj widoczne są zmiany skórne typowe dla przewlekłej niewydolności żylnej, takie jak lipodermatoskleroza czy przebarwienia. Owrzodzenie zazwyczaj ma kształt owalny, ale może mieć także formę nieregularną. Drąży w głąb, zwykle nie przekraczając powięzi. Może być wypełnione masami martwiczymi, warstwą włóknikowatą, która może być podbarwiona na żółto lub zielonkawo, a powierzchnia może wydzielać treść surowiczą lub ropną. Wdrożenie leczenia sprawia, że obraz ulega zmianie, dochodzi do pojawienia się ziarniny oraz wysepek naskórka.
W diagnostyce różnicowej owrzodzeń żylnych należy uwzględnić inne jednostki chorobowe związane z tworzeniem i leczeniem zmian owrzodzeniowych (Tabela 1).
W badaniu klinicznym chorej kończyny należy ocenić tętnice i żyły obwodowe oraz dokonać analizy rany pod kątem cech typowych dla etiologii żylnej. Charakterystyczne zmiany skórne takie jak obecność żylaków, obwodowego obrzęku kończyny, obecność przebarwień pod postacią hemosyderozy skórnej, lipodermatosklerozy czy wyprysku, wskazują na związek z przewlekłą niewydolnością żylną.
Ocena rany powinna zostać przeprowadzona w formie uporządkowanego formularza, który będzie aktualizowany w trakcie leczenia. W formularzu należy zawrzeć opis wyglądu oraz cech owrzodzenia, uwzględniając przy tym dokładne umiejscowienie rany oraz jej rozległość, w tym najlepiej podając pole powierzchni i głębokość uszkodzenia tkanek. Zalecana jest także ocena wyglądu brzegów i łożyska rany wraz ze wskazaniem fazy oraz postępu procesu gojenia. Odnotować należy obecność oraz charakter ewentualnego wysięku, obecność włóknika, zwapnień albo odłamów kostnych, jeśli takowe występują. Kontrola zmian rany w trakcie terapii wraz z miejscową oceną powinny odbywać się regularnie i być przeprowadzane przy każdej zmianie opatrunku.