Artykuł reklamowy Dr. Weigert
www.drweigert.com/pl/

Punkty krytyczne kontroli procesów mycia i dezynfekcji narzędzi medycznych

Marcin Dolny
Dr. Weigert Polska Sp. z o.o.

WERSJA ELEKTRONICZNA

Punkty krytyczne kontroli procesów mycia i dezynfekcji narzędzi medycznych to momenty decydujące o skutecznej i bezpiecznej dekontaminacji. Istotne są już pierwsze czynności wykonywane bezpośrednio po użyciu narzędzi. To one w największym stopniu są obarczone ryzykiem powstawania błędów z uwagi na główną rolę czynnika ludzkiego. Maszynowa obróbka jest preferowana z uwagi na wysoką skuteczność i powtarzalność. Określone punkty decydują o powodzeniu i bezpieczeństwie procesu. Skuteczna dezynfekcja jest możliwa tylko na czystych wyrobach medycznych.

Firma Dr. Weigert Polska Sp. z o.o. od blisko 10 lat prowadzi i rozwija metody kontroli procesów dekontaminacji wyrobów medycznych. W samym 2019 roku zespół neodisher® Medycyna przeprowadził 141 kontroli procesów w 90 placówkach medycznych. W tym celu ocenie poddano ponad 560 pojedynczych cyklów mycia i dezynfekcji maszynowej. Mając na uwa-dze własne doświadczenia, chcielibyśmy zwrócić uwagę na krytyczne punkty kontroli procesu mycia i dezynfekcji narzędzi medycznych.

Podczas analizowania obiegu narzędzi medycznych nasze obserwacje skupiły się na trzech aspektach:

  • punktach krytycznych w obróbce wstępnej,
  • punktach krytycznych mycia maszynowego,
  • punktach krytycznych dezynfekcji maszynowej.

 

Jest wiele rozwiązań automatyzujących proces dekontaminacji wyrobów medycznych i gwarantujących jego powtarzalność, lecz duże znaczenie ma wstępna obróbka, wykonywana ręcznie przez personel medyczny.

Pierwszym punktem krytycznym jest wstępne zabezpieczenie narzędzi bezpośrednio po użyciu. Chodzi tu zwłaszcza o usunięcie środków przeciwkrwotocznych, leków i antyseptyków oraz pozostałości preparatów smarujących. Do momentu poddania dalszej obróbce narzędzia powinny się znajdować w zamkniętym pojemniku, to bowiem ogranicza zasychanie pozostałości organicznych. Wskazane jest także zabezpieczenie wsadu przed zasychaniem, zwłaszcza jeśli czas oczekiwania na dalszą obróbkę przekracza trzy godziny. W tym celu m.in. zaleca się zastosowanie środków specjalnie do tego przeznaczonych. Sprzęt pokryty tego typu preparatem należy umieścić w zamkniętym naczyniu, aby uniemożliwić parowanie preparatu, co może prowadzić do powstawania nalotów/przebarwień na powierzchni narzędzi. Niewskazane jest zanurzanie narzędzi w roztworze soli fizjologicznej. Taka praktyka grozi powstawaniem korozji wżerowej już po krótkim kontakcie. Jeśli czas od momentu użycia do dekontaminacji w myjni-dezynfektorze przekracza 24 godziny, zaleca się przeprowadzenie procedury wstępnego mycia i dezynfekcji w przeznaczonym do tego środku o działaniu myjąco-dezynfekcyjnym. Warto przy tym zwrócić uwagę na kompatybilność zastosowanego środka ze środkami używanymi w dalszej obróbce maszynowej.

Procesowi obróbki wstępnej mogą towarzyszyć błędy leżące po stronie personelu medycznego. Oprócz wspomnianych wyżej zaleceń ważne jest monitorowanie stanu roztworów roboczych używanych do wstępnego mycia lub jednoczesnego mycia i dezynfekcji. Stosowanie zużytego roztworu preparatu niesie w sobie ryzyko powstania korozji na narzędziach z powodu wzrostu ilości zanieczyszczeń oraz możliwości zwiększenia stężenia substancji aktywnej w wy-niku parowania. Narzędzia umieszczone w naczyniu powinny znajdować się poniżej lustra cieczy. Roztwór roboczy powinien być przygotowany zgodnie z zaleceniami producenta, z zachowaniem wskazań dotyczących prawidłowej temperatury wody, dozowania koncentratu oraz czasu potrzebnego do jego rozpuszczenia oraz aktywacji. Na narzędziach wyjętych z roztworu i pozostawionych na dłuższy czas bez płukania przed dalszą obróbką mogą się pojawić naloty i przebarwienia. Dzieje się to z powodu wzrostu stężenia substancji aktywnej środka na powierzchni w wyniku parowania. Oprócz zmian wynikających z opisanych powyżej reakcji chemicznych narzędzia medyczne są narażone także na uszkodzenia fizyczne, takie jak: uszkodzenie w wyniku użycia zbyt dużej siły, powstałe w wyniku upuszczenia/uderzenia, zarysowania wskutek stosowania środków do szorowania lub szczotek metalowych.

 

Jeśli chodzi o maszynowe mycie wyrobów medycznych, to czynnikiem determinującym powodzenie procesu jest prawidłowe ułożenie wsadu na wózku załadunkowym. Zaleca się, aby narzędzia o konstrukcji zawiasowej były rozwarte, a te o skomplikowanej budowie w miarę możliwości rozłożone. Tace narzędziowe powinny być nieprzeładowane i ułożone w sposób umożliwiający środkom myjącym całkowitą penetrację wsadu. Wskazane jest, aby narzędzia na tacach były rozłożone w lekkim nieładzie. Szczególną uwagę należy zwrócić na wyroby o dużej powierzchni, ponieważ mogą one skutecznie osłonić inne wyroby przed roztworem myjącym, tworząc tzw. zjawisko cienia. Ważne jest także zwrócenie uwagi na możliwe miejsca kontaktu narzędzi o podobnym kształcie. Wzajemne przyleganie uniemożliwia dotarcie roztworu do zanieczyszczonych powierzchni.

W celu zachowania prawidłowych parametrów procesu dekontaminacji maszynowej jest konieczny dobór odpowiedniego wózka wsadowego. W zależności od rodzaju sprzętu medycznego wózek wsadowy musi być dostosowany do jego specyficznej konstrukcji, np. narzędzia o przekroju rurowym wymagają zastosowania wózka, który zapewni wewnętrzny i zewnętrzny przepływ mediów.

Analizując elementy istotne dla procesu mycia, nie sposób nie odwołać się do Koła Sinnera, zwraca ono uwagę na: chemię, temperaturę, czas i mechanikę.

W procesie maszynowym elementem zastosowanej chemii jest stężenie roztworu roboczego procesowego środka myjącego w fazie mycia zasadniczego. Jego prawidłowa wartość jest uzależniona od sprawności układu dozowania środków chemii procesowej w myjni-dezynfektorze. Brak okresowych przeglądów stanu technicznego urządzenia może prowadzić do nadmiernego zużycia materiałów eksploatacyjnych podzespołów odpowiedzialnych za dozowanie. Jeśli ponadto urządzenie nie jest wyposażone w system kontroli przepływu, mogą powstać błędy w dozowaniu. Efektem może być nieskuteczny proces mycia. Narzędzia wówczas mogą być tępe w dotyku. Możemy także oznaczyć pozostałości organiczne. Pozytywny wynik testu na obecność zanieczyszczeń białkowych ujawnia tego rodzaju zanieczyszczenia. Na podstawie badań i obserwacji prowadzonych przez Dr. Weigert Polska możemy stwierdzić, że niepoprawne dozowanie to obecnie jeden z podstawowych błędów, które wymagają okresowej kontroli.

Wytyczne AKI11 stwierdzają, że warunkami efektywnego przebiegu fazy mycia zasadniczego są określone warunki związane z prawidłową temperaturą i czasem. Wskazuje się na temperaturę w przedziale 40–60°C oraz czas mycia >5 minut. Doświadczenia pokazują, że dla standardowych narzędzi medycznych optymalnymi parametrami procesu jest temperatura 45–55°C i czas 10 minut. Otrzymuje się wówczas zadowalające rezultaty procesu pod względem zarówno jego bezpieczeństwa oraz skuteczności, jak i ekonomii. Ewentualne nieprawidłowości w tym obszarze najczęściej są spowodowane usterkami technicznymi urządzenia w zakresie sprawności układu grzewczego urządzenia oraz ewentualnymi błędami w programie lub działaniu układu elektronicznej kontroli procesu.

Mechanika jest kwestią bardzo istotną zarówno z punktu widzenia skuteczności mycia, jak i dezynfekcji. W fazach mycia mechanika umożliwia środkom myjącym skuteczną penetrację wsadu i jest głównym czynnikiem determinującym powodzenie procesu. W fazach płukania decyduje o prawidłowym usuwaniu z powierzchni narzędzi pozostałości zanieczyszczeń oraz środków chemii procesowej. Skuteczność fazy dezynfekcji termicznej zależy od prawidłowej temperatury wody, ale jej dystrybucja, a przez to penetracja wsadu, jest całkowicie uzależniona od mechaniki. Przeszkodami decydującymi o zmniejszeniu efektywności mechaniki mogą być: techniczne defekty urządzenia powodujące spadek ciśnienia obiegowego cieczy, nieuzasadniony demontaż ramion natryskowych, zanieczyszczone wewnętrznie ramiona natryskowe oraz ciała blokujące ich swobodny obrót.

Obecnie zdecydowana większość sprzętu medycznego jest termostabilna i dezynfekuje się w procesie dezynfekcji termicznej. Czynnikiem dezynfekcyjnym jest wówczas woda o określonej temperaturze utrzymywanej przez określony czas. Obecnie standardem jest temperatura 90°C, utrzymywana przez pięć minut. Wymienione parametry gwarantują osiągnięcie współczynnika letalności A03000. Jest to wartość przyjęta dla instrumentarium chirurgicznego oraz pozostałego sprzętu medycznego. W nowych urządzeniach zastosowana technologia niejednokrotnie umożliwia wykorzystanie tzw. A0 – dynamicznego. Wówczas urządzenie samodzielnie kontroluje parametr A0 na podstawie stosunku osiągniętej temperatury do czasu jej utrzymania. Zastosowana technologia jest bardzo precyzyjna i umożliwia skrócenie fazy dezynfekcji z zachowaniem istotnych parametrów. W przypadku wyrobów termolabilnych wykorzystuje się proces dezynfekcji termiczno-chemicznej, w tym procesie oprócz zadanej temperatury i czasu czynnikiem dezynfekującym jest roztwór roboczy środka dezynfekcyjnego. Najczęściej stosowanymi parametrami dezynfekcji termiczno-chemicznej jest temperatura 55–60°C, działanie przez pięć minut przy 1% stężeniu roboczym środka dezynfekcyjnego. Punktem krytycznym decydującym o powodzeniu procesu w obu przypadkach jest osiągnięcie przez urządzenie zadanej temperatury i utrzymanie jej w określonym czasie. Brak pełnej sprawności technicznej myjni-dezynfektora może powodować problemy wynikające z niezachowania właściwego stosunku osiągniętej temperatury do czasu jej utrzymania. Jak wspomniano, w przypadku dezynfekcji termiczno-chemicznej dodatkowym kryterium jest stężenie środka dezynfekcyjnego. Przyczyny nieprawidłowego dozowania środków chemii procesowej zostały opisane wcześniej. W przypadku wystąpienia którejkolwiek nieprawidłowości wsad otrzymany po procesie mycia i dezynfekcji nie może zostać uznany za bezpieczny.

Elementem spójnym dla faz mycia i dezynfekcji jest woda. Jej jakość fizykochemiczna ma bezpośredni wpływ na efektywność i bezpieczeństwo procesu. Woda jest rozpuszczalnikiem zanieczyszczeń i środków chemii procesowej. Jest także elementem mechaniki i nośnikiem tem-peratury. Służy do płukania międzyfazowego i końcowego, zatem decyduje o stopniu wypłukiwania pozostałości środków chemii procesowej. Konieczne jest stosowanie w procesie wody co najmniej miękkiej, optymalnym jednak i zalecanym rozwiązaniem jest stosowanie wody demineralizowanej w całym procesie, prócz płukania wstępnego.

Wymienione powyżej punkty są krytyczne dla dekontaminacji maszynowej narzędzi medycznych. Obrazują jak złożonym procesem jest przygotowanie sprzętu medycznego do ponownego zastosowania. Nowoczesne procedury mycia i dezynfekcji powinny uwzględniać aspekty istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa personelu i pacjenta oraz wydajności ekonomicznej procedur przy zachowaniu pełnej funkcjonalności narzędzi medycznych oraz urządzeń służących do dekontaminacji. W codziennej pracy każdy członek zespołu neodisher Medycyna wykonuje badania dotyczące jakości fizykochemicznej wody oraz wszystkich opisanych punktów kontroli mycia maszynowego. Na podstawie uzyskanych wyników badań jest formułowany szczegółowy raport, który ukazuje stan faktyczny urządzenia, a tym samym jest potwierdzeniem pełnej kontroli przez osoby odpowiedzialne za nadzór nad maszynową obróbką narzędzi w szpitalu.