SPRAWOZDANIE Z KONFERENCJI

XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ SZCZEPIEŃ

24 STYCZNIA 2020 r., WARSZAWA

Wersja elektroniczna / Article ePDF

Patronat medialny

To był już jedenasty finał Ogólnopolskiego Dnia Szczepień, organizowany wspólnie z Oddziałem Warszawskim Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskim Towarzystwem Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Sekcją Wakcynologii, Komitetem Immunologii i Etiologii Zakażeń Człowieka Polskiej Akademii Nauk. Partnerem instytucjonalnym oraz współorganizatorem obchodów Ogólnopolskiego Dnia Szczepień jest Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”.
W konferencji uczestniczyli przedstawiciele Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Okręgowej Izby Lekarskiej, Porozumienia Pracodawców Ochrony Zdrowia, Zespołu ds. Polityki Lekowej i Farmakoterapii – NRL, Mazowieckiego Państwowego, Wojewódzkiego Inspektoratu Sanitarnego, Biura Światowej Organizacji Zdrowia, Biura Rzecznika Praw Dziecka oraz Biura Polityki Zdrowotnej i Biura Pomocy i Projektów Społecznych Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. Uczestnikami byli lekarze, pracownicy stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz inne osoby aktywnie uczestniczące w budowaniu porozumienia na rzecz szczepień.
W podsumowaniu roku 2019 zwrócono uwagę na ciągle nierówną walkę z wirusem odry, w ubiegłym roku bowiem zanotowano czterokrotny wzrost liczby przypadków odry –zachorowały 1492 osoby. Niestety, odsetek dzieci zaszczepionych przeciwko odrze w większości województw kształtuje się znacznie poniżej 95%. Wzrasta też liczba rodziców uchylających się od zaszczepienia swoich dzieci. Według danych opublikowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w 2019 roku odnotowano 40 700 odmów. O wzroście zachorowań na odrę do 83 540 przypadków w Europejskim Regionie WHO oraz zgonie 74 zakażonych osób w 2018 roku wspomniała w swym wystąpieniu dyrektor Biura Światowej Organizacji Zdrowia w Warszawie, dr Paloma Cuchi.
Opublikowany obowiązkowy Program Szczepień Ochronnych (PSO) na 2020 rok nie uległ zmianie w porównaniu z rokiem poprzednim. Wśród koniecznych zmian, które powinny się znaleźć w nowym programie, szczególne znaczenie ma wprowadzenie szczepionek wysokoskojarzonych 5- lub 6-walentnych, przeznaczonych dla dzieci w pierwszych dwóch latach życia. Zdaniem prof. dr med. Ewy Bernatowskiej rodzice decydują się na zakup tych szczepionek, by ograniczyć liczbę wkłuć u dzieci; obecnie taką decyzję podejmuje ponad 50% rodziców. Jeśli stosuje się szczepionki wysokoskojarzone, to liczba wkłuć w pierwszych dwóch latach życia spada z 18 do 9. Dla dziecka oznacza to mniej bólu, dla rodziców zaś mniejszy stres, ponadto jest możliwość podania szczepionek zalecanych, równie ważnych jak obowiązkowe.
PSO na 2020 rok nie zapewnia dostatecznej ochrony dzieciom z grup ryzyka, szczególnie narażonym na inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP), gdyż od wprowadzenia w 2017 roku powszechnych szczepień PCV10 do obowiązkowego PSO obserwuje się wzrost zachorowań na IChP wywołaną przez serotypy nieszczepionkowe Streptococcus pneumoniae: 19A, 3 i 6A. Dzieci z grup ryzyka nie są dostatecznie chronione lub w ogóle nie są objęte szczepieniami przeciwko IChP. Należą do nich wcześniaki urodzone przed 37 tygodniem życia, zaliczane do grupy wysokiego ryzyka poważnych zakażeń pneumokokowych, a także dzieci w wieku od sześciu do 19 lat z niedoborami odporności oraz z wybranymi chorobami przewlekłymi, są one bowiem narażone na powikłania choroby zasadniczej w wyniku zakażenia pneumokokokami. Profesor Ewa Bernatowska podkreśliła, że powikłania w przebiegu zakażenia wirusem grypy są szczególnie niebezpieczne dla dzieci do piątego roku życia z chorobami przewlekłymi lub z niedoborem odporności.
Inną bardzo ważną inicjatywą są działania Ministerstwa Zdrowia, mające na celu poprawę w 2020 roku opieki nad kobietami w ciąży. Powstanie więc lista bezpłatnych leków dla kobiet w ciąży, a na niej mają się znaleźć szczepienia przeciwko grypie oraz przeciwko krztuścowi. Przekazane przez matkę ochronne przeciwciała zabezpieczą niemowlęta w pierwszych miesiącach życia przed tymi zakażeniami. Pani Olga Pilarska-Siennicka, zastępca dyrektora Biura Polityki Zdrowotnej m.st. Warszawy, poinformowała, że w br. bezpłatne szczepienia przeciwko grypie dla kobiet w ciąży już się rozpoczęły. W trosce o ochronę nowo narodzonych dzieci wprowadzenie do PSO obowiązkowych szczepień ochronnych szczepionką DTaP u osób w wieku 19 lat chroniłoby przyszłych rodziców przed krztuścem, a tym samym przed zakażeniem nowo narodzonych dzieci.
W planach Ministerstwa Zdrowia przewidziano wprowadzenie w 2022 roku w Pakiecie Onkologicznym szczepień przeciwko wirusowi HPV. Wirus ten jest przyczyną rozwoju raka szyjki macicy, a w Polsce z tego powodu każdego roku umiera 1500 kobiet.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny redaguje stronę internetową www.szczepienia.pzh.gov.pl zawierającą aktualizowane informacje o chorobach zakaźnych występujących w Polsce i na świecie. Wyczerpujące dane o właściwościach stosowanych szczepionek oraz o potencjalnych objawach ubocznych związanych ze szczepieniem uzupełniają informacje dostępne na YouTube o zagrożeniach chorobami zakaźnymi, które obecnie występują w Polsce. Szczepienia.info to najbardziej profesjonalna, wiarygodna strona internetowa przeznaczona zarówno dla lekarzy, jak i rodziców. Redaktorem tej strony jest prof. Ewa Augustynowicz, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH. Pani profesor w swym wykładzie „Lepsza dostępność wiarygodnych informacji na temat szczepień w Internecie” szeroko omówiła, w jaki sposób należy poszukiwać prawdziwych informacji o szczepieniach i jak odróżnić je od niewiarygodnych, często antyszczepionkowych treści.

Urząd m.st. Warszawy również działa na rzecz poprawy stanu zaszczepienia dzieci w żłobkach i przedszkolach. Oprócz programów bezpłatnych szczepień ochronnych przeznaczonych dla dzieci i seniorów oraz kobiet ciężarnych w tym roku wprowadzono nowe zasady rekrutacji dzieci do żłobków, uwzględniające kryterium wykonanych szczepień. Władze m.st. Warszawy zapewniają dostępność do żłobków i przedszkoli zarówno stałym mieszkańcom miasta, jak i osobom niezameldowanym, poinformował wiceprezydent m.st. Warszawy, Paweł Rabiej, są zapewnione miejsca w przedszkolach i żłobkach dla wszystkich dzieci starających się o przyjęcie. Rodzice jednak chcieliby, aby placówka znajdowała się blisko domu, lecz nie zawsze jest to możliwe. Są natomiast dzielnice, np. Praga Południe, gdzie są wolne miejsca. Obecnie do prowadzonych przez m.st. Warszawę przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych uczęszcza 56 700 dzieci (48 600 do przedszkoli natomiast 8100 do oddziałów przedszkolnych), a miejsc w żłobkach jest 21 000.
Warszawa należy do miast, które podjęły najbardziej skuteczne działania zmierzające do poprawy stanu zaszczepienia dzieci przyjmowanych do żłobków. Podczas konferencji pani Kamila Parnicka, naczelnik Wydziału Wsparcia Dziecka i Rodziny, Biuro Pomocy i Projektów Społecznych m.st. Warszawy, poinformowała o regulacjach prawnych obowiązujących przy rekrutacji dzieci do żłobków w bieżącym roku.
Rada m.st. Warszawy uchwałą z 28 listopada 2019 roku wprowadziła zmiany w statutach żłobków m.st. Warszawy, zgodnie z nimi z miejsca w warszawskich żłobkach publicznych mogą obecnie korzystać wyłącznie dzieci poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub te, które ze względów zdrowotnych nie mogą zostać zaszczepione.
Przed wprowadzeniem ww. zmiany poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym uprawniało rodziców do uzyskania dodatkowych punktów w procesie rekrutacji, natomiast nie warunkowało przyjęcia do żłobka. Obecnie przyjęte zmiany traktują obowiązkowe szczepienia, oprócz mieszkania w Warszawie, jako warunek uzyskania miejsca w żłobku publicznym. Regulacja ta ma bezpośredni wpływ na ochronę życia i zdrowia obywateli, szczególnie dzieci w wieku do lat trzech, oraz kadry zatrudnionej w miejskich żłobkach. Prawne uzasadnienie wprowadzenia przedmiotowego kryterium potwierdzają niezależne opinie prawne, o które miasto wystąpiło w toku prac nad uchwałą. Jednocześnie z badania przeprowadzonego w październiku 2019 roku wśród rodziców dzieci uczęszczających do warszawskich żłobków (objęto nim ponad 4500 osób) wynika, że niemal 90% rodziców uważa, że żłobki powinny być dostępne wyłącznie dla dzieci zaszczepionych.
W przedszkolach sytuacja jest nieco odmienna niż w żłobkach, przepisy pozwalają na uszczelnienie systemu przyjmowania dzieci tylko w pełni zaszczepionych. Natomiast mogą być przyjmowane także dzieci nie w pełni wyszczepione, jeśli są przeciwwskazania do wykonania u nich szczepień.
Rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych przebiega odmiennie niż rekrutacja do żłobków. Pani Olga Pilarska-Siennicka poinformowała, że rekrutacja jest prowadzona zgodnie z zapisami ustawy z 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (Dz. U. 2019, poz. 1148 ze zm.). Przepisy nakładają na gminę obowiązek zapewnienia miejsca w przedszkolu lub oddziale przedszkolnym wszystkim dzieciom zamieszkałym na jej terenie, w tym również dzieciom nieszczepionym, jeśli rodzice wyrażą taką wolę. W razie nieprzyjęcia dziecka w postępowaniu rekrutacyjnym do żadnego z przedszkoli lub oddziałów przedszkolnych wybranych przez rodziców, dotyczy to również dziecka niezaszczepionego, burmistrz dzielnicy ma obowiązek wskazać rodzicom placówkę mogącą przyjąć dziecko, położoną w miarę możliwości blisko placówek, do których rodzice chcieli zapisać swoje dziecko. Pani Olga Pilarska-Siennicka, wicedyrektor Biura Polityki Zdrowotnej m.st. Warszawy, poinformowała, że dzieci 6-letnie i dzieci 5-letnie będą miały zapewnione miejsce w przedszkolach lub oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych położonych do 3 kilometrów od miejsca zamieszkania. Z tych względów zastosowanie kryterium szczepień w rekrutacji przedszkolnej nie ograniczy liczby dzieci nieszczepionych przyjmowanych do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych. W obecnym stanie prawnym nie ma podstaw (dane osobowe) do zbierania od rodziców przedszkolaków informacji na temat realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych. Dalsze działania dla poprawy kontroli zaszczepienia dzieci w przedszkolach wymagają zmian prawnych, które umożliwiłyby pozyskiwanie informacji o stanie zaszczepienia w procesie rekrutacji do przedszkoli. Podczas dyskusji nad sposobami zaradzenia obecnym trudnościom pani Katarzyna Skrętowska-Szyszko, dyrektor Zespołu Spraw Społecznych Biura Rzecznika Praw Dziecka, zapewniła przedstawicieli Głównego Inspektoratu Sanitarnego, reprezentujących na konferencji Głównego Inspektora Sanitarnego, min. Jarosława Pinkasa, o chęci współpracy nad ustawą, która umożliwi kontrolę wykonania szczepień w kontekście rekrutacji dzieci do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych.
Konferencję zakończyło wystąpienie prof. dr. med. Jacka Witkowskiego, przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej oraz przewodniczącego Komitetu Immunologii i Etiologii Zakażeń Człowieka, Polskiej Akademii Nauk. Profesor omówił znaczenie szczepień ochronnych w ochronie zdrowia oraz rolę towarzystw naukowych.

prof. dr med. Ewa Bernatowska
Polskie Towarzystwo Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Sekcja Wakcynologii
Klinika Immunologii Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa